İnsan hakları evrensel beyannamesi
Madde 1- Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler.
Madde 2- Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi veya diğer herhangi bir görüş, milli veya sosyal köken, servet, doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin işbu Beyannamede ilan olunan bütün haklardan ve bütün hürriyetlerden istifade edebilir.
Bundan başka, ister bağımsız bir memleketin vatandaşı olsun, isterse vesayet altında bulunan, gayri muhtar veya sair bir egemenlik kayıtlamasına tabi ülke uyruğu olsun, bir şahıs hakkında, uyruğu bulunduğu memleket veya ülkenin siyasi, hukuki veya milletlerarası statüsü bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir.
Madde3 -Yaşamak, özgürlük ve kişi güvenliği herkesin hakkıdır.
Madde 4- Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz, kölelik ve köle ticareti her türlü şekliyle yasaktır.
Madde5- Hiç kimseye işkence yapılamaz, zalimce, insanlık dışı veya onur kırıcı davranışlara ve cezaya tabi tutulamaz.
Madde 6- Herkes, her nerede olursa olsun, hukuksal kişiliğinin tanınması hakkına sahiptir.
Madde 7- Herkes kanunlar önünde eşittir ve ayrım gözetilmeksizin kanunların korumasından eşit olarak yararlanma hakkına sahiptir. Herkesin bu Beyannameye aykırı düşen her türlü ayırım gözetici işleme ve bu tür işlemlere kışkırtıcı her türlü davranışa karşı eşit korunma hakkı vardır.
Madde 8- Herkesin anayasa ya da yasayla tanınmış temel haklarını çiğneyen eylemlere karşı yetkili ulusal mahkemeler eliyle etkin bir yargı yoluna başvurma hakkı vardır.
Madde 9- Hiç kimse keyfi olarak alıkonulamaz, tutuklanamaz ve sürgün edilemez.
Madde 10- Herkesin, hak ve sorumlulukları belirlenirken ve kendisine bir suç yüklenirken, tam bir şekilde davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafindan hakca ve açık olarak görülmesini istemeye hakkı vardır.
Madde 11.1- Kendisine bir suç yüklenen herkes, savunması için gerekli olan tüm güvencelerin tanındığı açık bir yargılama sonunda, yasaya göre suçlu olduğu saptanmadıkca, sucsuz sayılır.
11.2- Hiç kimse işlendiği sırada ulusal yada uluslararasi hukuka göre bir suç oluşturmayan herhangi bir eylem veya ihmalden dolayı suçlu sayılamaz. Kimseye suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
Madde 12- Kimsenin özel yaşamına, ailesine konutuna ya da haberleşmesine keyfi olarak karışılamaz, şeref ve adına saldırılamaz. Herkesin bu gibi karışma ve saldırılara karşı yasa tarafindan korunmaya hakkı vardır.
Madde 13.1- Herkes herhangi bir devletin sınırları dahilinde serbestçe dolaşma ve yerleşme hakkına sahiptir.
13.2. Herkes, kendi ülkesi de dahil, herhangi bir ülkeyi terketmek ve ülkesine dönmek hakkına sahiptir.
Madde 14.1- Herkesin zulüm karşısında başka ülkelerde sığınma talep etmek ve sığınma olanaklarından yararlanma hakkı vardır.
14.2. Adi suçlardan veya Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı eylemlerden doğan kovuşturma durumunda bu haktan yararlanılamaz.
Madde 15.1- Herkesin bir vatandaşlık hakkı vardır.
15.2. Hiç kimse keyfi olarak vatandaşlığından veya vatandaşlığını değiştirme hakkından yoksun bırakılamaz.
Madde 16.1- Yetişkin her erkeğin ve kadının , ırk, vatandaşlık veya din bakımlarından herhangi bir kısıtlamaya ugramaksızın evlenme ve aile kurmaya hakkı vardır.
16.2. Evlenme sözleşmesi, ancak evleneceklerin özgür ve tam iradeleriyle yapılır.
16.3. Aile, toplumun doğal ve temel unsurudur, toplum ve devlet tarafindan korunma hakkına sahiptir.
Madde 17.1- Herkesin tek başına veya başkalarıyla ortaklaşa mal ve mülkiyet edinme hakkı vardır.
17.2. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkiyetinden yoksun bırakılamaz.
Madde 18- Herkesin düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, dinini veya kanaatini tek başına veya topluca, açık olarak ya da özel biçimde öğretim, uygulama, ibadet ve dinsel torenlerle açığa vurma özgürlüğünü içerir.
Madde 19- Herkesin düşünce ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, düşüncelerinden dolayı rahatsız edilmemek, ülke sınırları sözkonusu olmaksızın, bilgi ve düsünceleri her yoldan araştırmak, elde etmek ve yaymak hakkını içerir.
Madde 20.1- Herkesin barışçıl dernek kurma ve derneğe katılma özgörlüğü vardır.
20.2. Hiç kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz.
Madde 21.1- Herkes, doğrudan doğruya veya serbestce seçilmis temsilciler aracılığı ile ülkesinin yönetimine katılma hakkına sahiptir.
21.2. Herkesin ülkesinin kamu hizmetlerinden eşit olarak yararlanma hakkı vardır.
21.3. Halkın iradesi, kamu otoritesinin temelidir. Bu irade, gizli veya serbestliği sağlayacak benzeri bir yöntemle genel ve esit oy verme yoluyla yapılacak ve belirli aralıklarla tekrarlanacak dürüst seçimlerle belirlenir.
Madde 22- Herkesin, toplumun bir üyesi olarak, sosyal güvenliğe hakkı vardır. Ulusal çabalarla ve uluslararası işbirliği yoluyla ve her devletin örgütlenmesine ve kaynaklarına göre, herkes onur ve kişiliğinin serbestçe gelişimi için gerekli olan ekonomik, sosyal ve kültürel haklarının gerçeklestirilmesi hakkına sahiptir.
Madde 23.1- Herkesin çalışma, işini serbestçe seçme, adaletli ve elverişli koşullarda çalışma ve işsizliğe karşı korunma hakkı vardır.
23.2- Herkesin, herhangi bir ayırım gözetmeksizin, eşit iş karşılığında eşit ücrete hakkı vardır.
23.3 - Herkesin, kendisi ve ailesi için insan onuruna yaraşır ve gerekirse her türlü sosyal koruma önlemleriyle desteklenmiş bir yaşam sağlayacak adil ve elverişli bir maddi gelire hakkı vardır.
23.4 - Herkesin, çıkarını korumak icin sendika kurma veya sendikaya üye olma hakkı vardır.
Madde 24- Herkesin, dinlenmeye, eğlenmeye, özellikle çalışma süresinin makul ölçüde sınırlandırılmasına ve belirli dönemlerde ücretli izne çıkmaya hakkı vardır.
Madde 25.1- Herkesin, kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim, konut, tıbbi bakım ve sosyal hizmetlerden faydalanma hakkı vardır. Herkes, işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık ve kendi iradesi dışındaki koşullardan doğan geçim sıkıntısı durumunda guvenlik hakkına sahiptir.
25.2- Anaların ve çocukların özel bakım ve yardım görme hakları vardır. Bütün çocuklar, ister evlilik içi veya isterse evlilik dışı doğmus olsunlar, aynı sosyal güvenceden yararlanırlar.
Madde 26.1- Herkes eğitim hakkına sahiptir. Eğitim, en azından ilk ve temel eğitim aşamasında parasızdır. İlköğretim zorunludur. Teknik ve mesleksel eğitim herkese açıktır. Yüksek öğretim, yeteneklerine göre herkese tam bir eşitlikle açık olmalıdır.
26.2-- Eğitim, insan kişiliğini tam gelistirmeye ve insan haklarıyla temel özgürlüklere saygıyı güçlendirmeye yönelik olmalıdır. Eğitim, bütün uluslar, ırklar ve dinsel topluluklar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu özendirmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışı koruma yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir.
26.3- Çocuklara verilecek eğitimin türünü seçmek, öncelikle ana ve babanın hakkıdır.
Madde 27.1- Herkes, toplumun kültürel yaşamına serbestçe katılma, güzel sanatlardan yararlanma, bilimsel gelişmeye katılma ve bundan yararlanma hakkına sahiptir.
27.2- Herkesin yaratıcısı olduğu bilim, edebiyat ve sanat ürünlerinden doğan maddi ve manevi çıkarlarının korunmasına hakkı vardır.
Madde 28- Herkesin bu beyannamede öngörülen hak ve özgürlüklerin gerçekleşeceği bir toplumsal ve uluslararası düzene hakkı vardır.
Madde 29.1-Herkesin, kişiliğinin serbestçe ve tam gelişmesine olanak veren topluma karşı ödevleri vardır.
29.2- Herkes haklarını kullanırken ve özgürlüklerinden yararlanırken, başkalarının hak ve özgürlüklerinin tanınması ve bunlara saygı gösterilmesinin sağlanması ve demokratik bir toplumda genel ahlak ve kamu düzeniyle genel refahın gereklerinin karşılanması amacıyla yalnız yasayla belirlenmiş sınırlamalara bağlı olur.
29.3- Bu hak ve özgürlükler hiçbir koşulda Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.
Madde 30- Bu beyannamenin hiçbir kuralı, herhangi bir devlet, topluluk veya kişiye, burada açıklanan hak ve özgürlüklerden herhangi birinin yok edilmesini amaçlayan bir girişimde veya eylemde bulunma hakkını verir biçimde yorumlanamaz.
Birleşmiş Milletler 10 Aralık 1948