KAKTÜSLER

Kaktüsler, diğer sukkulentlerden neden farklıdırlar? Kaktüsler, Sukkulentlerin bir alt koludur. Farklı olarak nitelenmelerinin sebebi, Kaktüslerin areol denen özel bir organlarıdır. Areol, evrim sürecinde uyum sağlayabilmek amacıyla gerilemiş olan dal ve yaprak kompleksidir. Kaktüslerin büyüme, yan dal verme ve çiçek açma işlemleri yalnızca areollerden olur.

Bu yastık gibi, tüylü küçük bölümden dikenler, çiçekler ve yeni kollar çıkar. Areol, sadece kaktüslere özgü bir yapıdır. Yine de areolleri bir bitkinin kaktüs olup olmadığını anlamak için kullanırken dikkatli olmalıdır, çünki bunlar her zaman kolaylıkla görünmeyebilirler.

Kaktüsler sadece çöllerde mi yaşarlar?Sanılanın aksine kaktüsler gerçek kum çöllerinde yaşamazlar. Kum çölü hiç yağmur olmayan yer demektir. Oysa kaktüs de olsa, yaşamak için her bitkinin az veya çok su gereksinimi vardır. Kaktüsler ve diğer sukkulentler gezegenimizde oldukça geniş alanlar kaplayan ve yarı-çöl (desierto, matorral, chaparral) olarak adlandırılan bölgelerin bitkileridir. Yarı çöller ABD (Arizona çölü), Meksika (Sonoran çölü), Peru, Şili (Atacama çölü) ve diğer Güney Amerika ülkeleri ile Afrika'nın bir çok bölgesinde bulunur. Buralarda yıllık yağış çok az ve düzensizdir (200-500 mm/yıl). Tüm kaktüsler Amerika kıtalarının (kuzey ve güney) endemik bitkileridir. Diğer sukkulentler ise bütün kıtalarda yaygın olarak bulunurlar.

Her ne kadar genellikle çöl koşulları ile birlikte düşünülseler de, aslında tüm kaktüsler çöllerde yaşamazlar. Epifitik türlerden olan kaktüsler tropikal ormanlarda yaşayacak şekilde evrim geçirmişlerdir. Bu ortamda da su eksikliğinden çok, ışık eksikliği ile mücadele etmeyi öğrenmişlerdir. Örneğin, tropikal yağmur ormanlarında yaşayan ‘Epiphyllum’ türü kaktüsler, yukarıdaki sıkışık yaprak örtüsünün yarattığı gölge nedeniyle, daha fazla ışık alabilmek amacıyla yassılmış ve genişlemiş bir gövdeye sahiptirler, böylelikle daha fazla ışık almaya çalışırlar. Ayrıca, bu bitkiler ağaç gövdelerine tutunarak daha yükseklere tırmanarak, ışığa daha yakın olmayı başarırlar. Bir kaktüs yetiştiricisinin bu gibi detayları bilmesi, bitkinin orijinal ortamını tanıması ve baktığı bitkinin arzu ediyor olduğu ortamı sağlayabilmek, su, nem, toprak ve ışık koşullarını daha iyi tasarlamasına olanak verir.

Kaktüsler daha mı az ilgi isterler?Pek çok kişi, zaten oldukça olumsuz şartlarda yaşamakta olan bu bitkilerin hemen hiç ilgi gösterilmese de yaşayabileceklerini düşünürler, bir anlamda doğrudur, ihmal edilmeyi tolere edebilirler, ancak, kaktüsler de yaşayan canlılardır ve bakım gördükleri taktirde her yıl düzenli olarak çiçek açıp büyürler. Uzunca bir süre sulanmayan bir kaktüs, bir süre sonra uykuya geçecektir, bu da eğer uygun zaman değilse, bitkinin büyümesini durdurması anlamına gelecektir.Ne zaman çiçek açarlar?Kuru, çöl bölgelerinde uzun süren kuraklık dönemlerinde-ki bu kış ve yaz mevsimleri ile bahar aylarının önemli bir bölümüdür-kaktüsler uykuya geçerler. Kuraklık sorununu aşabilmek için kısa bir yaşam döngüsü kurgulamışlardır. Bu sayede, yağmurların başlamasıyla birlikte çabucak gelişip dallanıp, yapraklanıp çiçeklenirler ve bir aydan kısa bir süre zarfında tohum üretmeye başlarlar. Yanda bir Cereus, bu türün bazı bireyleri gece açan bitkilerdir. (noktürnal) çiçek çapları 25 cm’e kadar çıkabilir. Gece açanlar genellikle açık renklere sahiptirler, böylelikle tozlaşmayı sağlayabilmek adına, büyük kelebekler, yarasalar ve gece uçan bazı kuşların dikkatini daha kolay çekebilirler.

Nereden almalı? Her ne kadar çok çeşit varsa da, seralarda ve bazı merkezlerde, genellikle kolay yetiştirilebilen ve üretilebilen türler çoğunluktadır. Mümkünse bu konuda uzmanlaşmış bir sera seçmek daha iyi olacaktır. Ancak ülkemizde kaktüsler üzerine uzmanlaşmış, spesiyalistlerce işletilen sera yok denecek kadar azdır. Avrupada çok sayıda bu tipte, yalnızca kaktüs ve sukkulent yetiştiren seralar vardır ve bunlar genellikle yalnızca koleksiyonculara hitap ederler. Bitki alırken dikkat edilmesi gereken hususları da göz ardı etmemek lazım, yani karanlıkta kalıp uzamış, ya da hastalıklı bitkilerden uzak durmak gerekir. Bazı yaprak bitleri ya da virüsleri bu şekilde evinize, seranıza taşımanız halinde mevcut sağlıklı bitkilerinize de zarar verme ihtimali doğar.Özellikle bir seradan alışveriş yaparken, seranın genel olarak temizliğine, bitkilerin iyi bakımlı olup olmadığına dikkat etmek akıllıca olacaktır. İyi bakım görmeyen bitki ve seralar kolaylıkla anlaşılabileceği için, bu gibi yerlerde hastalık olması ihtimali de fazladır, prensip olarak uzak durmakta yarar vardır.Böyle bir yerde, sahip olmak istediğiniz bir türle karşılaşmışsanız, bitkiyi dikkatlice incelemekte ve emin olmaya çalışmakta yarar var.Yine de ek bir önlem olarak böyle bir endişe taşımanız halinde yeni bitkinizi bir süre diğer bitkilerinizden farklı bir yerde, kısmen karantina altında tutmanız yerinde olacaktır.  .